UPUES Journal Arşiv

Bilim ve teknolojideki gelişmeler nitelikli insan gücü kriterlerine de etki etmektedir. Bu kriterleri desteklemek amacıyla mevcut eğitim sisteminde bazı düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerde STEM yaklaşımı karşımıza çıkmıştır. STEM eğitimi, 21. yüzyıl becerilerinin geliştirilmesinde, problem çözme, eleştirel düşünme ve yaratıcılığı teşvik eden bir katalizör görevi görmektedir. Son yıllarda, özellikle okullarda proje tabanlı öğrenme ve sorgulama tabanlı öğrenme gibi STEM yöntemlerinin entegrasyonu, öğrencilerin bilişsel ve duygusal gelişimleri üzerinde dikkate değer etkiler yaratmıştır. Çalışmamızın çıkış noktası Ekim 2020-Haziran 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilen ve Avrupa Kalite Etiketi alan STEM’le Kültür Sanat eTwinning projesine dayanmaktadır. STEM uygulamalarını okul öncesi eğitime entegre etmek amacıyla çalışmamızda, öğretmenler, alanında uzman akademisyenlerden eğitim alarak toplamda 13 STEM planı geliştirilmiştir. Okul öncesi öğretmenlerinin STEM ile ilgili bilgi ve becerilerini arttırmak çalışmamızın temel amacıyken, STEM eğitim uygulamaları sayesinde okul öncesi dönem çocuklarının problemlere disiplinler arası bakış açısıyla bakabilmesi, yeni nesil eğitim yaklaşımlarıyla bilgi ve beceri kazanmasını sağlamak diğer amacımızdır. Bu amaçlar doğrultusunda çalışmamıza 4-5 yaş arası 350 çocuk, toplam 18 öğretmen katılmıştır. Süreçte çocukların tasarım, model ve üretimlerine yer verilmiştir. Verilerin analizinde betimleyici analizlerden yararlanılmıştır. Bu çalışma “atölyelere bağlı deneyimleyerek öğrenme” prensibine dayanmaktadır. Üç bölümde özetlenebilir. İlk bölümde amaçlı örnekleme yöntemi ile öğretmenler seçilmiştir. İkinci bölümde seçilen öğretmenler proje ile ilgili uzmanlardan eğitimler almıştır. Son olarak, öğretmenler hazırladıkları STEM eğitim planlarını atölyelerinde iki aylık bir süreçte çocuklarla uygulamış ve bu sürecin aşamalarını, çocukların tasarım ve modellerini sergilemişlerdir. Bulgulara göre öğretmenler aldıkları eğitimler ve gerçekleştirdikleri projeden sonra STEM eğitimi ile ilgili bilgi beceri ve farkındalık düzeylerinin arttığını ifade etmektedirler. STEM eğitiminin okul öncesi eğitim programında uygulamasını gerçekleştirilebilir olduğunu, çocuklar için bu eğitimin oldukça önemli olduğunu ve çocukların 21.yy becerilerinin geliştirilmesinde etkili olduğunu ifade etmişlerdir.

Çalışmamız, Türkiye ve Azerbaycan’ dan proje ortaklarıyla gerçekleştirilmiş Uluslararası bir e-Twinning Projesidir. Çalışmamızda 3 farklı okuldan 10 öğretmen ve 60 öğrenci yer almıştır. Çalışmamızın konusu Yapay Zeka(AI) ve Web 2.0 araçlarını, okul dışı öğrenme ortamlarını yani şehrimizi daha iyi tanımak; şehrimizde bulunan öğrenme ortamlarını eğitim amaçlı kullanarak AI ve Web 2.0 araçları ile ders öğretim içerikleri geliştirmektir. AI ve Web 2.0 araçlarının sunduğu daha etkileşimli öğrenme ortamları ile öğrenenlerin bilgi üretme, düzenleme, değerlendirme ve eleştirel düşünme noktasında oldukça geliştikleri görülmektedir. Okul dışı öğrenme ortamları ise, doğal, tarihi ve kültürel ortamların gelecek nesiller tarafından tanınmasını, öğretim programlarındaki kazanımların yaparak yaşayarak öğrenilmesini, soyut ve karmaşık olayların somut olarak deneyimlenebilmesini, dikkatin ve motivasyonun artmasını, disiplinler arası ilişki kurabilmesi ile kişisel ve sosyal becerilerin geliştirilmesini sağlamaktadır. Çalışmamızın amacı; AI, Web 2.0 araçları ve Okul Dışı Öğrenme Ortamları ile ders etkinlikleri oluşturarak ders süreçlerinin zenginleştirilmesi, öğrenme yaşantılarının daha kolay elde edilmesi, teknolojinin olumlu yönlerinin ders motivasyonu için kullanılması; öğrencilerin yaşadıkları şehri tanıyarak sevmeleri, öğretimlerinin bir parçası olarak kullanmalarını sağlamaktır. Proje kapsamında 23 etkinlikte, 23 farklı AI ve Web 2.0 aracının ücretsiz versiyonları kullanılarak derslerimizin Öğretim Programlarındaki kazanımları ile ilişkilendirilerek, eğitim ve öğretim faaliyetlerine uyumlu olarak gerçekleştirilmiştir. AI, Web 2.0 araçları ve Okul Dışı Öğrenme Ortamları, proje başlangıcında proje üyeleri tarafından belirlenmiştir. Etkinlikler bireysel, ortak çalışma, karışık okul takımları, şeklinde yapılmıştır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Öğretmenlerin ve öğrencilerin Yapay Zeka,Web 2.0 araçları, yaşadıkları şehri tanıma ve projelere dahil olma ile ilgili görüşleri proje öncesinde ve sonrasında alınmıştır. Proje kapsamında elde edilen bulgularla katılımcıların projelerde yer alma konusunda olumlu tutum geliştirdikleri, Aİ,Web 2.0 araçlarını, şehirlerini daha iyi tanıdıklarını ve eğitim amaçlı kullanabileceklerini öğrendikleri ve projeyi faydalı buldukları tespit edilmiştir. Projemizin tüm üyeleri Ulusal Kalite Etiketi almıştır.

Çocukların yaşadıkları kentle kurdukları ilişkiyi anlamanın birçok yolu bulunmaktadır. Fakat yaşam çevrelerinin zihinsel süreçlerden geçerek çizime aktarılması farklı disiplinlerin araştırma konusu olmuştur. Literatürde çocuk-mekân ilişkisini inceleyen çocuk gelişimi, çocuk psikolojisi, bilişsel psikoloji, mimarlık, eğitim bilimleri gibi bilim alanları çocukların resimleri üzerinden okumalar yapmıştır. Bu araştırmanın amacı çocuğun kentsel mekânı nasıl okuduğunu çizimler üzerinden incelemektir. Alan araştırması 2021-2022 eğitim-öğretim yılında gerçekleştirilmiştir. Çalışma alanı olarak İstanbul ili Kadıköy ilçesi seçilmiştir. Araştırma gönüllü 387 çocukla anket ve çizim yapılarak yürütülmüştür. Araştırma bulgularının birincisi olan anket bulgularına göre çocukların ailesiyle birlikte en çok vakit geçirdiği mekân (48.3%) kentsel yeşil alanlardır. Çocukların en sık gittiği oyun alanını tercih sebebi olarak (60.1%) eve yakın ve yürüme mesafesinde olduğu için tercih edildiği belirtilmiştir. Çocukların ev dışında en çok vakit geçirdikleri yer olarak (52.7%) okul/kurs cevabı verilmiştir. Çocukların ev ve yakın çevresinde bir yere giderken (86.8 %) yürümeyi tercih etmektedir. Çocuklar yaşadıkları evin tipi (84.7%) apartman dairesi olarak belirtmiştir. Çocukların ailesiyle birlikte bir yere giderken kullandıkları araç (80.0%) otomobil olarak belirtilmiştir. Buna göre çizimlerde en çok ortaya çıkan mekânlar okul (n=31), bakkal (n=23), eczane (n=18) ve fırın (n=17) olduğu görülmektedir. Ayrıca cephe çizimleri (75.24%), sokak çizimleri (27.14%) ve iç mekân çizimi (2.54%) yapılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma çocuk-kent-mekân ilişkisini inceleyen yüz yüze çocuklarla gerçekleştirilen, çocukların çizimlerinden ve cevaplarından elde edilen veriler doğrultusunda oranlar ortaya koyulmuştur. Çocuklar için çizim bir ifade aracıdır. Bu araştırmayla literatürde yapılan çocuk-kent-mekân araştırmaları irdelenerek çocukların kentle kurdukları ilişkiyi çizimleri üzerinden değerlendirilerek gelecekte yapılarak araştırmalar için farklı bakış kazandırılması hedeflenmektedir. Ayrıca Türkiye’de eğitim planlamasında çocuk-mimarlık ilişkisi ve çocukların için mimari tasarımın nasıl ele alınacağına dair öneriler sunulacaktır.

Günümüzde yaşanan teknolojik gelişmeler ve toplumsal dönüşümler eğitim sistemi içerisinde de değişimleri zorunlu kılmaktadır. Bu dönüşümün en temelinde okul öncesi eğitim yer almalıdır. Öğrencilerin fen bilgisi kavramları ile ilk tanıştıkları kademe okul öncesi kademesidir. Okul öncesi öğrencilerinin içinde bulundukları dönemden ötürü, eğitim ortamlarının çeşitlendirilmesi ve farklı tekniklerin kullanılması eğitimin kalitesini ve etkililiğini artıracaktır. Morfolojik sentez tekniği ile öğrencilerin 21.yy. becerilerinden yaratıcılık, eleştirel düşünme, gözlem, analitik düşünme becerileri ve problem çözme becerileri de desteklenmektedir. Okul öncesi kademesinde çok fazla uygulanmayan Morfolojik sentez tekniğini eğitim sistemi içerisinde uyarlamak ve5-6yaş grubu öğrencilerinin fen bilgisi kavramlarını algılama düzeylerini artırmak amacıyla ‘Okul Öncesi Öğrencilerinin Canlıların Sınıflandırılması Konusunda Morfolojik Sentez Tekniğini Kullanmalarının Canlıların Özelliklerini Açıklamalarına Etkisi’ adlı çalışmaya başlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Konya’da bir anaokulunda eğitim gören 5-6 yaş grubundaki 15 öğrenci oluşturmuştur. Nitel bir çalışma olarak tasarlanan bu araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Öğrencilerle yüz yüze yapılan görüşmelerin sonucu kelime çağrışım envanterine kaydedilmiş, kaydedilen veriler içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. Öğrencilere morfolojik sentez etkinlikleri uygulanırken gözlem formları doldurulmuştur. Çalışma süresince yapılan faaliyetler dosyalanmıştır. Sonuçlar betimsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Uygulama sonunda erken yaşta öğrencilerin canlıların sınıflandırılması konusunda morfolojik sentez tekniğini kullanma becerisini kazanabileceği görülmüştür. Okul öncesi öğrencilerinin eğitim süreçlerine farklı teknikleri tanımaları ve kullanmalarının motivasyonlarını artırdığı gözlemlenmiştir. Morfolojik sentez tekniğinin kullanılması ile öğrencilerin canlıların özelliklerini açıklama becerilerinde artış gözlenmiştir. Sonuç olarak bu teknik, erken yaşta öğrencilere bilimsel düşünme ve analitik becerilerin kazandırılmasında önemli bir araç olarak değerlendirilebilir. Eğitim programlarına morfolojik sentez tekniklerinin entegre edilmesi, öğrencilerin bilimsel konulara olan ilgisini artırabilir ve öğrenme süreçlerini zenginleştirebilir. Gerçekleştirilen bu çalışmanın yapılacak olan yeni çalışmalara yol göstereceği düşünülmektedir.

Öğrencide var olan kavramlar ve bilgi yapıları ile onlara öğretilmek istenen hedef konu alanı arasında bağlantı kurulduğunda anlamlı ve kalıcı öğrenmede gerçekleşmektedir. Bu çalışma kelime ilişkilendirme testi ve çizim tekniği kullanılarak ortaokul 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin “Hücre” konusu ile ilgili bilişsel bilgilerini ve kavram yanılgılarını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda öğrencilerin hücre kavramıyla ilgili bilgi yapıları ve kavram yanılgıları belirlenerek bu yanılgılara sebep olabilecek olası etkenler ve alınabilecek önlemlere değinilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Konya ili Seydişehir ilçesindeki bir devlet ortaokulu 6., 7. ve 8. sınıflarda öğrenim gören 43 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada Kelime İlişkilendirme Testi (KİT) kullanılmıştır. Ayrıca kelime ilişkilendirme testine, sözel ifade yeteneği zayıf olan öğrenciler için hücre çizimi maddesi eklenmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz kullanılmış, öğrenci cevaplarındaki ifadelerin tekrar sayısına göre frekans tablolarına yer verilmiştir. Çalışmanın sonucunda sınıf seviyelerinde 6. sınıftan 8. sınıfa doğru ilerlendikçe sarmal programda kazanım sayısının artması ve öğrencilerin bilişsel yapılarının gelişmesi sebebiyle “Hücre” kavramıyla ilgili bilgilerin, öğrenci zihinlerinde daha doğru ve gerçekçi oluştuğu gözlemlenmiştir. Öğrencilerin kavramı zihinlerinde yapılandırırken yakından uzağa ilişkilendirdiği görülmektedir. Öğrencilerdeki eksik ya da yanlış öğrenmelerin veya kavram yanılgılarının oluşmasında analojilerin kullanılırken gerekli açıklamaların yapılmaması ve var olan yanlış bilgilerin düzeltilmeden yeni kavramların öğrenilmeye başlanması olarak tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin kelime ilişkilendirme testi ile çizim tekniğine oranla kendilerini daha iyi ve doğru ifade ettikleri görülmektedir. Fen bilimleri dersi kavramlarının öğretiminde ilkokul veya alt kademelerden kalan eksik öğrenmelerin tamamlanması ve derslerde analoji ya da benzetmelerden yararlanılırken yeterince hassasiyet gösterilerek öğretilecek kavramla kullanılan analoji-benzetme arasındaki benzerlik ve farklılıkların detaylı açıklanması önerilmektedir.